Głównej zawartości

Komunikat alertu

Ta strona korzysta z cookies. Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu.

Jan Nowak-Jeziorański, właściwie Zdzisław Antoni Jeziorański polityk, działacz społeczny, dziennikarz, podporucznik Wojska Polskiego, kurier i emisariusz Komendy Głównej Armii Krajowej i Rządu RP w Londynie, wieloletni dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa urodził się 2 października 1914 roku w Berlinie. Po ukończeniu studiów ekonomicznych w 1936 roku był starszym asystentem w katedrze ekonomiki uniwersytetu w Poznaniu. W 1937 roku ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii. Walczył w kampanii wrześniowej, został wzięty do niewoli przez Niemców na Wołyniu. Po ucieczce z niewoli od 1940 roku działał w podziemiu, od 1941 roku w Związku Walki Zbrojnej przemianowanym w 1942 roku na Armię Krajową. W 1943 roku zgłosił się jako ochotnik na kuriera Armii Krajowej do władz polskich poza krajem. Został wysłany do Poselstwa Polskiego w Sztokholmie. Po przekazaniu poczty wrócił do kraju. Następnie, jako emisariusz, dotarł do rządu RP w Londynie. Wtedy przybrał pseudonim Jan Nowak. W Anglii odbył rozmowy zarówno z przedstawicielami rządu polskiego, jak i władz angielskich. W lipcu 1944 roku wrócił do Polski. Podczas powstania warszawskiego wziął ślub z łączniczką Jadwigą Wolską. W październiku 1944 roku z rozkazu komendanta Armii Krajowej generała Tadeusza Bora-Komorowskiego udał się do Londynu. Wywiózł setki dokumentów i zdjęć. Jako emisariusz Armii Krajowej zyskał przydomek "Kurier z Warszawy".

Po wojnie pozostał na emigracji, mieszkał w Londynie, Monachium i Waszyngtonie. W latach 1948–1951 pracował w redakcji polskiej brytyjskiej rozgłośni BBC. Następnie do 1976 roku kierował Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa. Po odejściu z radia przez dwadzieścia lat działał w Kongresie Polonii Amerykańskiej. W 2002 roku powrócił do Polski i na stałe zamieszkał w Warszawie. Przez cały okres pobytu w Polsce, podobnie jak na emigracji, był zaangażowany aktywnie w działalność polityczną. Stał się zwolennikiem wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. W 2002 roku w uznaniu zasług Jana Nowaka-Jeziorańskiego we wspieraniu Litwy w dążeniu do NATO nadano mu tytuł honorowego obywatela Litwy.

Zmarł 20 stycznia 2005 roku w szpitalu w Warszawie. Uroczysty pogrzeb odbył się 26 stycznia 2005 roku. Został pochowany w rodzinnym grobie Jeziorańskich na Powązkach.

Jan Nowak-Jeziorański jest autorem wielu książek i artykułów politycznych oraz niezliczonych audycji radiowych. Za swoją działalność otrzymał szereg odznaczeń, nagród i wyróżnień. Był doktorem honoris causa kilku uniwersytetów, w tym Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wrocławskiego i Warszawskiego.

Mija kolejna rocznica wybuchu powstania styczniowego. Polski zryw powstańczy przeciwko Rosji rozpoczął się 22 stycznia 1863 roku. Trwał do jesieni 1864 roku. Walki powstania styczniowego swoim zasięgiem objęły ziemie zaboru rosyjskiego. Było ono największym i najdłużej trwającym polskim powstaniem narodowym w XIX wieku.

Do wybuchu powstania przyczyniło się wiele przyczyn. Nasilająca się rusyfikacja i łamanie prawa przez zaborcę powodowało opór społeczny i tworzenie tajnych organizacji patriotycznych i spiskowych. Niepodległościowe aspiracje u Polaków podbudowała w dużym stopniu klęska Rosji w wojnie krymskiej. Polacy domagali się swobód. Niestety, kolejne manifestacje w rocznice ważnych dla Polaków wydarzeń były krwawo przez Rosjan pacyfikowane. W 1861 roku wprowadzono nawet stan wojenny, najpierw na Litwie, później w Królestwie Polskim. Zapowiedziano pobór Polaków do carskiego wojska. Miał on objąć dwanaście tysięcy mężczyzn związanych z organizacjami konspiracyjnymi radykalnego obozu Czerwonych. Brankę przeprowadzono w Warszawie niespodziewanie w nocy z 14 na 15 stycznia 1863 roku. Działania te  stały się bezpośrednią przyczyną podjęcia decyzji o wybuchu powstania. Ustalono termin rozpoczęcia walk na 22 stycznia 1863 roku. Walkę zbrojną rozpoczął nocny atak na rosyjski garnizony. 

Działaniami powstańczymi kierowali dyktatorzy powoływani przez Rząd Narodowy. Byli to kolejno Ludwik Mierosławski, Marian Langiewicz i Romuald Traugutt, którego stracono na stokach warszawskiej Cytadeli. Z chwilą wybuchu powstania Rząd Narodowy ogłosił Manifest powstańczy, w którym wezwał naród do walki oraz na mocy dwóch dekretów uwłaszczył chłopów i obiecał ziemię bezrolnym uczestniczącym w walce. Rząd Narodowy stał na czele państwa podziemnego, dysponował własną administracją, policją, aparatem podatkowym i prasą, a jego rozkazy, sygnowane anonimową pieczątką, spotykały się z ogólnym posłuchem.

Powstanie miało charakter wojny partyzanckiej, w której stoczono około 1200 bitew i potyczek. Czołowymi dowódcami powstania byli: Marcin Borelowski, Dionizy Czachowski, Józef Hauke-Bosak, Antoni Jeziorański, Rafał Krajewski, Apolinary Kurowski, Marian Langiewicz, ksiądz Antoni Mackiewicz, Leopold Narbutt, Edmund Różycki, Edmund Taczanowski, Zygmunt Sierakowski, Walery Wróblewski. Przez oddziały powstania styczniowego przewinęło się około 200 000 ludzi. Mimo początkowych sukcesów powstanie zakończyło się klęską. Kilkadziesiąt tysięcy powstańców zostało zabitych w walkach, blisko tysiąc osób stracono, a około 38 tysięcy skazano na katorgę lub zesłano na Syberię. W Królestwie Polskim szlachcie, której udowodniono udział w powstaniu, skonfiskowano ponad 1600 majątków ziemskich, nałożone kontrybucje osiągnęły 20 mln rubli. Stopniowo zlikwidowano resztki autonomii Królestwa Polskiego, które władze rosyjskie zaczęły nazywać Krajem Nadwiślańskim. Między innymi niemal całkowicie zrusyfikowano szkolnictwo.

Powstanie styczniowe kończy okres polskich powstań narodowych w okresie rozbiorów. Przyczyniło się między innymi do uwłaszczenia chłopów na warunkach korzystniejszych niż w pozostałych zaborach. Przyspieszyło to postęp gospodarczy i społeczny oraz wpłynęło na wzrost ich świadomości narodowej w następnych dziesięcioleciach. Powstanie styczniowe pozostawiło trwały ślad w literaturze i sztuce polskiej. Wywarło duży wpływ na dążenia niepodległościowe następnych pokoleń Polaków.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

20 stycznia 2021 roku  mija 195. rocznica śmierci Stanisława Staszica wybitnego działacza oświeceniowego, pioniera spółdzielczości, pisarza politycznego, publicysty, filozofa, geologa i przyrodnika. Stanisław Staszic urodził się 16 listopada 1755 roku w Pile. Pochodziła z rodziny mieszczańskiej. Jego ojciec i dziadek byli burmistrzami w rodzinnym mieście. Staszic pobierał naukę w seminarium duchownym w Poznaniu. W 1779 roku przyjął święcenia kapłańskie. Następnie studiował we Francji i w Niemczech. W 1781 roku, po powrocie do Polski, otrzymał posadę wychowawcy synów kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Rok później został doktorem obojga praw Akademii Zamojskiej i objął tamtejszą katedrę języka francuskiego. Prawdopodobnie w latach 1788–1791 był proboszczem w Turobinie i rektorem w Czernięcinie. W 1801 roku kupił domy dla siedziby Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1812 roku w folwarku Jarosławiec koło Uchańca założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie stając się tym samym prekursorem spółdzielczości w Polsce. Było ono swego rodzaju spółdzielnią zrzeszająca początkowo ponad 300 gospodarzy. Chłopi zostali zwolnieni z pańszczyzny, każdy posiadał własne gospodarstwo. Wszyscy byli zobowiązani do wzajemnej pomocy, szczególnie w wypadku klęsk żywiołowych.

Swoje poglądy polityczne przedstawił w „Przestrogach dla Polski”. Ratunek dla ojczyzny widział w silnych, centralistycznych rządach. W wielkiej polityce wspierał reformy Sejmu Czteroletniego, które miały na celu wzmocnienie polityczne, gospodarcze i militarne Rzeczpospolitej.

W latach 1807-1824 zajmował się edukacją. Był członkiem Izby Edukacyjnej, Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Należał do  współorganizatorów Uniwersytetu Warszawskiego w 1816 roku i Akademii Górniczej w Kielcach.

Położył wielkie zasługi pod rozwój przemysłu i górnictwa. Przyczynił się do powstania Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w Świętokrzyskim i do odnowienie tradycji górnictwa węgla kamiennego na terenie dzisiejszej Dąbrowy Górniczej. Zajmował się badaniami geologicznymi. Uważany jest za pierwszego polskiego geologa. W 1815 roku wydał dzieło „O ziemiorództwie Karpatów”. Kochał teatr, w którym bywał prawie codziennie.

Stanisław Staszic zmarł w Warszawie 20 stycznia 1826 roku. Jego pogrzeb, który odbył się 24 stycznia, przerodził się w narodową manifestację. Wzięło w nim udział kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców Warszawy. W pogrzebie brał udział również udział, wówczas szesnastoletni, Fryderyk Chopin.

W czasie pogrzebu o zmarłym powiedziano między innymi: „wzorowy urzędnik”, „dobry i prawy obywatel”, „rzadki dobroczyńca”, „przyjaciel ludu”, „wzorowy syn ojczyzny”.

Zgodnie z testamentem zmarłego część jego majątku – 800 tysięcy złotych została podzielona po 200 tysięcy złotych między fundusze założycielskie domu zarobkowego dla ubogich i Szpitala Dzieciątka Jezus, a reszta na pomnik Mikołaja Kopernika, Instytut Głuchoniemych i Szpital Marcinkanek.

W  1818 roku został odznaczony Orderem Orła Białego. Był też kawalerem Orderu Świętego Stanisława 1. klasy.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

Dziś mija 667 rocznica lokacji miasta Rzeszowa. Przywilej lokacyjny został nadany 19 stycznia 1354 roku Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk przez Kazimierza Wielkiego. Dokument sporządził kanclerz krakowski – Zbigniew.

 Warto przybliżyć postać pierwszego właściciela Rzeszowa. Jan Pakosławic ze Stróżysk i Rzeszowa herbu Półkozic był synem Pakosława ze Stróżysk, Jurkowa, Niewiarowa i Niegowici, cześnika i skarbnika sandomierskiego. Stał się założycielem rodu Półkoziców Rzeszowskich, którzy władali miastem Rzeszowem do 1583 roku.

Jan od króla Kazimierza Wielkiego otrzymał w 1354 roku dobra rzeszowskie, rozległe tereny obejmujące obszar od Czudca do Dąbrowy po Leżajsk. W skład ich weszły oprócz miasta Rzeszowa, przedmieście Wola Stara oraz wsie: Staromieście (Stary Rzeszów stanowiący przed lokacją centrum włości), Białobrzegi, Krasne (Krasnopole), Łąka, Powietna (Pobitno), Strażów, Trzebownisko, Wilkowyja (określana też jako Złotoryja) i Zwięczyca. W dobrach tych miał prawo administrowania kopalinami, mógł budować zamki i strażnice i prowadzić działalność lokacyjną. Otrzymał też zwierzchność sądową nad osadnikami, którzy dzięki jego staraniom uzyskali długi okres zwolnień podatkowych.  

Jan Rzeszowski był rycerzem i zaufanym dyplomatą króla Kazimierza Wielkiego. Brał udział w zajmowaniu Rusi Czerwonej. Jako dyplomata posłował do Tatarów oraz kilka razy do papieża do Awinionu w sprawie utworzenia biskupstwa łacińskiego we Lwowie, utworzenia uniwersytetu w Krakowie i unieważnienia małżeństwa króla z Adelajdą Heską. Ufundował kościół w Staromieściu. Zmarł w 1374 roku. Miał trzech synów, Janów.

Stan wojenny wprowadzony został 13 grudnia 1981 roku na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Akt ten był niezgodny z Konstytucją PRL. Stan wojenny został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a zniesiono go 22 lipca 1983 roku. W trakcie jego trwania internowano łącznie 10 131 działaczy związanych z „Solidarnością”. Nie obeszło się bez ofiar śmiertelnych. Życie straciło kilkadziesiąt osób, w tym dziewięciu górników z kopalni "Wujek" podczas brutalnej pacyfikacji strajku.

Stan wojenny wprowadzono mocą uchwały podjętej przez Radę Państwa w dniu 12 grudnia 1981 roku. Uchwała ta została podjęta jednomyślnie. O jego wprowadzenie wnioskowała Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego. Został on poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 roku.

13 grudnia, w nocy z soboty na niedzielę, o godzinie 0:00, oddziały ZOMO (Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej) rozpoczęły ogólnokrajową akcję aresztowań działaczy opozycyjnych. W dniu wprowadzenia stanu wojennego w działaniach na terytorium kraju przeciw opozycji wzięło udział około 70 tysięcy żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego, 30 tysięcy funkcjonariuszy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz bezpośrednio na ulicach miast 1750 czołgów i 1400 pojazdów opancerzonych, 500 wozów bojowych piechoty, 9000 samochodów oraz kilka eskadr helikopterów i samoloty transportowe. Warto wiedzieć, że 25% wszystkich sił skoncentrowano w Warszawie i okolicach.

Około 10 tysięcy funkcjonariuszy wzięło udział w Akcji „Jodła”. Jej celem było zatrzymanie i umieszczenie w przygotowanych aresztach i więzieniach wytypowanych osób, uznanych za groźne dla bezpieczeństwa państwa. Kilkadziesiąt minut przed północą (około godz. 22:30) rozpoczęła się Akcja „Azalia”, mająca na celu opanowanie i wyłączenie obiektów teletransmisyjnych i central telefonicznych. Do 451 obiektów w całym kraju wkroczyły uzbrojone oddziały, sformowane z 700 funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, 3000 żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza oraz innych jednostek wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnątrznych, a także 1200 żołnierzy oddelegowanych przez wojsko. Zaraz po północy zamilkły cywilne telefony, w tym także w ambasadach i konsulatach. W tym samym czasie 350 funkcjonariuszy milicji i Służby Bezpieczeństwa, 550 żołnierzy MSW oraz około 3000 żołnierzy obsadziło wszystkie obiekty radia i telewizji. Już 14 grudnia rezerwiści powołani do jednostek milicji otrzymali broń, z zastrzeżeniem, że wydawanie amunicji należeć będzie do decyzji komendantów wojewódzkich Milicji Obywatelskiej. Broń wydawano zmobilizowanym członkom Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej, a także emerytom oraz rencistom SB i MO, zorganizowanym w grupach samoobrony.

Po północy na polecenie generała Wojciecha Jaruzelskiego o wprowadzeniu stanu wojennego członek Biura Politycznego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i współprzewodniczący ze strony rządowej Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu Kazimierz Barcikowski poinformował prymasa Polski Józefa Glempa. O wprowadzeniu stanu wojennego poinformowało Polaków Polskie Radio o godzinie 6.00 nadając przemówienie generała Jaruzelskiego

Wprowadzono szereg obostrzeń i utrudnień. Między innymi obowiązywała cenzura korespondencji. Po późniejszym przywróceniu łączności, kontroli i cenzurze podlegały również rozmowy telefoniczne (w słuchawkach telefonicznych informował o tym powtarzający się automatyczny komunikat: rozmowa kontrolowana, rozmowa kontrolowana...). Ograniczono możliwość przemieszczania się wprowadzając godzinę milicyjną (w początkowym okresie od 19:00, następnie od 22:00 do 6:00), jednocześnie zakazano zmiany miejsca pobytu bez uprzedniego zawiadomienia władz administracyjnych. Wstrzymano wydawanie prasy (poza dwiema gazetami rządowymi – „Trybuna Ludu” i „Żołnierz Wolności”, oraz 17 „terenowymi organami komitetów wojewódzkich PZPR”). Zarządzono również wstrzymanie wyjazdów zagranicznych do odwołania, zamknięto granice państwa i lotniska cywilne, a także czasowe zawieszono zajęcia w szkołach i na uczelniach wyższych.

W odpowiedzi na wprowadzenie stanu wojennego NSZZ „Solidarność” podjął akcje protestacyjne. ZOMO pacyfikowało kolejne strajki, między innymi w Stoczni Gdańskiej im. Lenina (16 grudnia 1981 roku), Hucie im. Lenina w Krakowie (w nocy z 15 grudnia na 16 grudnia), Fabryce Samochodów Ciężarowych w Lublinie (w nocy z 16 grudnia na 17 grudnia), Stoczni im. Warskiego w Szczecinie (w nocy z 14 grudnia na 15 grudnia), w Hucie Katowice (23 grudnia). Największy opór stawiły siłom bezpieczeństwa kopalnie węgla kamiennego na Śląsku. 15 grudnia oddział ZOMO został dwukrotnie wyparty z terenu kopalni "Manifest Lipcowy", za trzecim razem kilkunastoosobowa grupa milicjantów otworzyła ogień do robotników, raniąc czterech z nich. 16 grudnia 1981 roku w trakcie pacyfikacji kopalni "Wujek" funkcjonariusze ZOMO zastrzelili dziewięciu górników. Protesty robotnicze najdłużej trwały w KWK "Ziemowit" (do 22 grudnia) i KWK "Piast", gdzie 1000 górników przebywało pod ziemią od 14 grudnia do 28 grudnia 1981 roku. Był to najdłużej trwający strajk w historii powojennego górnictwa.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

W tym roku obchodzimy 190. rocznicę wybuchu powstania listopadowego. Skierowane było przeciw Rosji i objęło swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, część Ukrainy i Białorusi.

Do głównych przyczyn wybuchu powstania listopadowego należy zaliczyć łamanie konstytucji Królestwa Polskiego przez cara Aleksandra I, a później Mikołaja I, klęskę zbiorów w 1830 roku, która spowodowała gwałtowny wzrost cen żywności. Czynniki te przyczyniły się do wzrostu niezadowolenia uboższych warstw społecznych, które były podatne na hasła rewolucyjne. Ponadto młodzież działająca w organizacjach konspiracyjnych pragnęła odzyskania niepodległości, zaś policja carska wpadła na trop spisku w szkole podchorążych piechoty. Obawiano się, że wojska polskie zostaną użyte do tłumienia powstania w Belgii i Francji.

Powstanie wybuchło w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku. Powstańcy, z podporucznikiem Piotrem Wysockim na czele, uderzyli na Belweder w celu porwania wielkiego księcia Konstantego. Niestety, nie zdołano aresztować księcia. Wyżsi oficerowie nie chcieli przystąpić do powstania. Ich zdaniem zryw nie miał większych szans powodzenia. Powstanie poparł lud Warszawy. Początkiem grudnia 1830 roku powstał Rząd Tymczasowy, który powierzył funkcję dyktatora gen. Józefowi Chłopickiemu. Rząd wysłał delegację do cara Mikołaja I, na czele której stanął książę Ksawery Drucki-Lubecki. Car zażądał bezwarunkowej kapitulacji. Po powrocie delegacji gen. Józef Chłopicki ustąpił ze stanowiska. Powstanie poparło Towarzystwo Patriotyczne, na czele którego stali Maurycy Mochnacki i Joachim Lelewel. Sejm uznał powstanie za narodowe i 25 stycznia 1831 roku zdetronizował cara Mikołaja I. Powstanie przekształciło się w wojnę polsko-rosyjską. Powstał Rząd Narodowy, na czele którego stanął książę Adam Jerzy Czartoryski. Drugim dyktatorem powstania został gen. Michał Radziwiłł. W lutym 1831 roku armia rosyjska wkroczyła do Królestwa Polskiego. 25 lutego 1831 roku doszło do bitwy pod Grochowem. Obie armie poniosły duże straty. Bitwa ostatecznie nie przyniosła rozstrzygnięcia.

Trzecim dyktatorem został gen. Jan Skrzynecki. Powstanie wybuchło także na Litwie, Wołyniu i Podolu. Wiosną armia polska odniosła zwycięstwa w bitwach pod Wawrem, Dębem Wielkim i Iganiami. Pod koniec maja 1831 roku Polacy ponieśli klęskę w bitwie pod Ostrołęką. Gen. J. Skrzynecki ustąpił z funkcji dyktatora. W lipcu upadło powstanie na Litwie, Podolu i Wołyniu. 15 sierpnia 1831 roku manifestacja Towarzystwa Patriotycznego w Warszawie przekształciła się w rozruchy. Powieszono szpiegów rosyjskich i oficerów oskarżonych o zdradę. Rozruchy stłumił gen. Jan Krukowiecki, który został czwartym dyktatorem powstania. We wrześniu 1831 roku Rosjanie przypuścili szturm na Warszawę. Mimo bohaterskiej obrony Woli przez gen. Józefa Sowińskiego miasto zostało zdobyte. Upadek powstania datuje się na początek października 1831 roku.

Po powstaniu nastąpiła „noc paskiewiczowska”, czyli fala represji w Królestwie Polskim. Doszło do rusyfikacji szkół i urzędów, likwidacji szkół wyższych, włączenia armii polskiej do armii rosyjskiej. Wybudowano za pieniądze z kontrybucji nałożonej na Polaków Cytadelę warszawską, wprowadzono rosyjski system miar, wag i walutę.
Nastąpiła Wielka Emigracja, w ramach której kilkanaście tysięcy osób, w tym ludzie kultury i potencjalni przywódcy, opuściło Polskę udając się do państw zachodniej Europy. Rosjanie zlikwidowali samodzielność Królestwa Polskiego, zastąpili konstytucje Statutem Organicznym oraz zlikwidowali sejm. Skonfiskowano trzy tysiące majątków należących do powstańców, a 50 tysięcy rodzin polskich przesiedlono w głąb Rosji.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

Władysław Reymont urodził się 7 maja 1867 roku w Kobielach Wielkich. Był jednym z siedmiorga dzieci wiejskiego organisty. Dzieciństwo spędził w Tuszynie, gdzie rodzina przeniosła się, kiedy miał rok. Ojciec zatroskany o przyszłość syna wysłał go do Warszawy, do zakładu krawieckiego, by tam nauczył się zawodu. W 1883 roku ukończył Warszawską Szkołę Niedzielno-Rzemieślniczą uzyskując miano czeladnika w zawodzie krawca. W latach 1884-1889 Władysław Reymont pracował jako aktor w wędrownych teatrach. Następnie podjął pracę niższego funkcjonariusza na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Pracował na stacjach w Rogowie, Krosnowej i w Lipcach. W 1894 roku osiedlił się w Warszawie. Zaczął zajmować się dziennikarstwem oraz pisaniem.

W ostatniej dekadzie XIX wieku odwiedził Londyn, Berlin, Włochy i Paryż. W Paryżu zawarł znajomości literackie, między innymi ze Stanisławem Przybyszewskim, Stefanem Żeromskim i Zenonem Przesmyckim. W tym czasie napisał „Pielgrzymkę do Jasnej Góry”, „Komediantkę” i „Fermenty”. Zaczął też zbierać materiały do „Ziemi obiecanej”, którą wydał w 1899 roku.

Rok później Reymont uległ wypadkowi kolejowemu. Miał między innymi złamane dwanaście żeber. Dostał bardzo wysokie odszkodowanie, dzięki któremu mógł wreszcie zdobyć niezależność finansową. W 1902 roku poślubił Aurelię Szabłowską. Wkrótce powstało arcydzieło Władysława Reymonta, czterotomowa epicka powieść „Chłopi”. W latach 1913-1918 Władysław Reymont pracował nad wielką trylogią historyczną, jedynym utworem opartym na źródłach. Trylogia miała tytuł „Rok 1794” („Ostatni sejm Rzeczpospolitej”, „Nil desperandum”, „Insurekcja”). Jest rodzajem wielkiego zbeletryzowanego reportażu historycznego okresu powstania kościuszkowskiego i analizą przyczyn klęski insurekcji. Po I wojnie światowej wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych, do środowiska polonijnego z prośbą o wsparcie finansowe na rzecz odbudowy zrujnowanego kraju. W 1920 roku kupił majątek Kołaczkowo. Zarządzanie gospodarstwem nie szło mu najlepiej, tym bardziej, że zły stan zdrowia zmuszał go do przebywania głównie na Riwierze. Za „Chłopów” Władysław Reymont otrzymał nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności (1917) oraz 13 listopada 1924 roku literacką Nagrodę Nobla. Zwyciężył w godnym towarzystwie: konkurentami byli Tomasz Mann, Maksym Gorki i Thomas Hardy. W 1924 roku wydał swoją ostatnią powieść, „Bunt”.

Pisał dzieła osadzone w nurcie realizmu z elementami naturalizmu. Tworzył w epoce młodopolskiej. Władysław Reymont angażował się w działalność społeczną. Był prezesem Związku Pisarzy i Dziennikarzy, potem prezesem Warszawskiej Kasy Przezorności i Pomocy dla Literatów i Dziennikarzy. Uczestniczył także w zakładaniu pierwszej spółdzielni kinematograficznej.

Zmarł 5 grudnia 1925 r. w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim. Jego serce spoczęło w Kościele Św. Krzyża w Warszawie.

Utwory Władysława Reymonta tłumaczone były na kilkanaście języków. W jego dawnym majątku w Kołaczkowie znajduje się obecnie Muzeum Reymontowskie.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

Tajna Armia Polska została utworzona 9 listopada 1939 roku. Powstała w wyniku scalenia dwóch grup konspiracyjnych: Jana Dangla i Jana Włodarkiewicza. Organizacja kierowana przez Jana Dangla działała w Warszawie. Liczyła około 300 członków, którzy byli związani głównie ze środowiskiem studentów Szkoły Głównej Handlowej. Organizacja, której założycielem był Jan Włodarkiewicz, przy współpracy między innymi z Witoldem Pileckim, grupowała głównie wojskowych, w tym wielu oficerów zawodowych oraz działaczy społecznych związanych z chrześcijaństwem.

W połowie listopada założyciele nowej organizacji, dla której przyjęto nazwę Tajna Armia Polska, złożyli przysięgę na ręce ks. Jana Ziei. Komendantem Tajnej Armii Polskiej został mjr Jan Włodarkiewicz (ps. „Darwicz”), inspektorem organizacyjnym ppor. Witold Pilecki (ps. „Witold”), zaś zastępcą inspektora organizacyjnego Jan Dangel (ps. „Smoleński”).

Organizacja miała charakter przede wszystkim wojskowy. O jej obliczu ideowym decydowało odwoływanie się do chrześcijaństwa i idei narodowej. Pod względem politycznym deklarowała lojalność wobec rządu na uchodźstwie.

Od początku istnienia Tajnej Armii Polskiej w centrum zainteresowania znajdował się wywiad. Sieć wywiadowcza zajmowała się przede wszystkim obserwacją szlaków komunikacyjnych, gromadzeniem wiadomości o działaniach represyjnych okupanta, zbieraniem informacji o produkcji przemysłowej na rzecz wojska oraz o nastrojach społeczeństwa polskiego. Tworzono też kartoteki osób współpracujących z Niemcami. Przy jego realizacji niezwykle pomocna okazała się siatka wywiadowcza zorganizowana wśród granatowych policjantów. Do zadań komórki kontrwywiadu należała obserwacja kadry kierowniczej, nadzorowanie bezpieczeństwa miejsc spotkań, punktów kontaktowych oraz obserwowanie działalności innych organizacji konspiracyjnych. Duże osiągnięcia miała komórka legalizacji. Dzięki współpracy z różnymi instytucjami produkowała fałszywe dowody tożsamości, dokumenty zatrudnienia i inne, niezbędne w pracy konspiracyjnej. Komórka ta dostarczała również dokumenty przeznaczone dla osób, które zdecydowały się na dotarcie do wojska polskiego we Francji. Tajna Armia Polska zorganizowała przerzut na Węgry około kilkudziesięciu osób.

Tajna Armia Polska tworzyła oddziały dywersyjne. Pierwszy taki oddział zorganizowano w Okręgu Lublin. Jesienią 1940 roku osiągnął gotowość do prowadzenia działań sabotażowo-dywersyjnych.

W sierpniu 1940 roku, po aresztowaniu ppłk. Władysława Surmackiego i dr. Władysława Deringa, podjęto decyzję, aby ktoś z organizacji przedostał się do obozu w Oświęcimiu i zbadał możliwość zorganizowania ucieczki aresztowanych. Do misji tej zgłosił się na ochotnika Witold Pilecki, który 19 września 1940 roku pozwolił się aresztować w mieszkaniu przeszukiwanym przy okazji ulicznej łapanki. W obozie nawiązał kontakt z więzionymi tam członkami Tajnej Armii Polskiej. Założyli oni organizację konspiracyjną, Związek Organizacji Wojskowej, który utrzymywał kontakt z Warszawą.

Wiosną 1940 roku organizacja przystąpiła do negocjacji na rzecz utworzenia wspólnej organizacji jednoczącej działania współpracujących dotąd grup konspiracyjnych o zbliżonym obliczu ideowym. Powstała ona 28 września 1940 roku pod nazwą Konfederacja Narodu. Jednym z inicjatorów jej utworzenia był kierujący Tajną Armią Polską Jan Włodarkiewicz.

We wrześniu 1941 roku Konfederacja Zbrojna scaliła się ze Związkiem Walki Zbrojnej. Wielu byłych członków Tajnej Armii Polskiej przeszło do pracy w „Wachlarzu”, którego Jan Włodarkiewicz został komendantem.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

5 listopada 1370 roku zmarł w Krakowie Kazimierz III Wielki, ostatni polski monarcha z dynastii Piastów. Jest uważany za jednego z najwybitniejszych władców Polski. W latach 1333-1370 był królem Polski. 

Kazimierz urodził się 30 kwietnia 1310 roku w Kowalu. Był synem Władysława Łokietka. Od młodości przygotowywany był na następcę tronu przez swojego ojca. W latach 1329-1330 przebywał z misją dyplomatyczną na Węgrzech. Za życia ojca zarządzał Wielkopolską, Kujawami i ziemią sieradzką. W bitwie pod Płowcami (1331) nie brał udziału. Prawdopodobnie opuścił pole bitwy na osobiste polecenie ojca, który obawiał się o bezpieczeństwo jedynego sukcesora tronu. Rok później wziął udział w walkach z książętami głogowskimi o odzyskanie południowej Wielkopolski.

Po śmierci Władysława Łokietka został 25 kwietnia 1333 roku koronowany w Krakowie przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława  na króla Polski. W 1335 roku w zamian za zrzeczenie się przez króla czeskiego Jana Luksemburskiego pretensji do tronu polskiego zrezygnował z praw do księstw śląskich. Unormował stosunki z Krzyżakami. W 1343 roku zawarł z nimi pokój w Kaliszu. Odzyskał Kujawy i ziemię dobrzyńską zrzekając się tymczasowo praw do Pomorza Gdańskiego. W 1355 roku zhołdował Mazowsze. Rozpoczął ekspansje na wschód. Z pomocą węgierską w latach 1340–1349 przyłączył do Polski większą część Rusi Halicko-Włodzimierskiej.

Za czasów panowania Kazimierza Wielkiego nastąpił szybki rozwój  gospodarczy, polityczny i kulturowy kraju. Przeprowadzono reformy skarbowe (reorganizacja podatków, systemu celnego, reforma monetarna) i sądowe, a w zakresie prawodawstwa doprowadził do kodyfikacji prawa (statuty wiślicko-piotrowskie). Popierał rozwój miast. Wspierał handel i rzemiosło. Lokował  kilkadziesiąt miast, nadał im wiele przywilejów, popierał osadnictwo wiejskie. Rozbudował system obronny kraju wznosząc 50 zamków warownych i otaczając 27 miast murami obronnymi. Między innymi te poczynania Kazimierza Wielkiego przyczyniły się  do powstania znanego powiedzenia, że "zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną". Ponadto zreformował siły zbrojne. W 1364 roku założył w Krakowie pierwszy polski uniwersytet.

Był czterokrotnie żonaty. Nie  pozostawił po sobie legalnego następcy. Po śmierci Kazimierza – na mocy wcześniejszych układów – tron polski przypadł jego siostrzeńcowi, Ludwikowi Węgierskiemu.

Na osobie Kazimierza, który jako jedyny polski władca otrzymał przydomek Wielki, kończy się dynastia Piastów, panująca w Polsce ponad czterysta lat.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

24 marca 1794 roku Tadeusz Kościuszko złożył w Krakowie przysięgę stając na czele powstania przeciwko Rosji. Zostało ono wywołane II rozbiorem Polski, realną groźbą dalszego podziału kraju przez zaborców, rządami targowiczan, okupacją terytorium Polski przez wojska rosyjskie oraz podjętą decyzją o redukcji liczebności wojsk polskich. Kościuszko 4 kwietnia pod Racławicami pokonał Rosjan. Mimo zwycięstwa nie zdołał przebić się do Warszawy, z której pod dowództwem między innymi Jana Kilińskiego wojsko i ludność wyparła Rosjan.

Powstanie rozszerzało się. W maju 1794 roku naczelnik powstania wydał Uniwersał połaniecki zachęcając chłopów do walki. Przeciwko powstańcom wystąpiły Prusy. Pod Szczekocinami 6 czerwca Polacy doznali porażki od połączonych wojsk rosyjsko-pruskich. Wkrótce generał Józef Zajączek poniósł klęskę pod Chełmem. W lipcu 1794 roku rozpoczęło się oblężenie Warszawy przez wojska rosyjsko-pruskie. Wybuch powstania w Wielkopolsce i mężna postawa broniących Warszawy skłoniła oblegających początkiem września do odstąpienia spod miasta. Z pomocą powstańcom wielkopolskim ruszył oddział Jana Henryka Dąbrowskiego, zdobyto w październiku Bydgoszcz. Działania te związały znaczne siły pruskie.

10 października 1794 roku Tadeusz Kościuszko, aby nie dopuścić do połączenia się korpusów rosyjskich, wydał bitwę jednemu z nich - dowodzonemu przez Iwana Fersena - pod Maciejowicami ponosząc klęskę. W bitwie dowódca polski został ranny i dostał się do niewoli rosyjskiej. Naczelnikiem powstania został generał Tomasz Wawrzecki. Dnia 2 listopada wojska rosyjskie dotarły na przedpola Warszawy. Dwa dni później, 4 listopada 1794 roku, Rosjanie przystąpili do szturmu Pragi, której bronił generał Józef Zajączek. Niestety obrona Pragi dość szybko została przerwana, a wojska rosyjskie z każdą godziną zyskiwały przewagę. Zginął wówczas między innymi generał Jakub Jasiński. Wieczorem cała Praga znalazła się w rękach Rosjan, którzy dokonali masakry ludności cywilnej. W rzezi warszawskiej Pragi mogło zginąć nawet od 13 do 20 tysięcy ludzi.

Obrona Pragi była ostatnim zbrojnym starciem insurekcji kościuszkowskiej. Przeszła do historii jako ostatnia bitwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Opracowano na podstawie stron internetowych

Najstarszy zachowany w Rzeszowie cmentarz znajduje się przy ul. Targowej. Został założony w 1792 roku na granicy ówczesnego miasta. Od tego momentu zaprzestano pochówków przy kościele farnym. Obecnie zajmuje powierzchnię 3,65 ha. Spoczywa na nim około 40 tysięcy osób. Miejscem pochówku rzeszowian był do 1910 roku. Wówczas otwarto za miastem cmentarz na Pobitnem. Podczas okupacji hitlerowskiej przy ul. Targowej chowano zmarłych. Po II wojnie światowej sporadycznie odbywały się tu pochówki. W  1957 roku wydano kolejną, ostateczną decyzję zamknięcia cmentarza. W 1968 roku uznano nekropolię jako obiekt zabytkowy. Cmentarz doznał wiele uszkodzeń z rąk okupanta niemieckiego. Między innymi Niemcy zabrali z cmentarza znaczną część metalowych elementów nagrobków na potrzeby wojenne. Po wojnie był dewastowany przez wandali. Był nawet projekt, aby teren cmentarza zamienić na park. Wycięto wówczas wiele wiekowych drzew.

Obecnie na cmentarzu każdego roku prowadzone są prace konserwatorskie. Ich zakres jest uzależniony od środków finansowych. Cmentarzem opiekuje się „Stowarzyszenie Opieki nad Starym Cmentarzem w Rzeszowie im. Włodzimierza Kozło”, które między innymi 1 listopada organizuje na cmentarzach Rzeszowa zbiórkę pieniężną na renowację nekropolii przy ul. Targowej.

Na cmentarzu spoczywają między innymi: ks. Feliks Dymnicki (nauczyciel, fundator bursy gimnazjalnej), Teofil Dzierżyński (profesor Seminarium Nauczycielskiego, radny), Józef Łukasiewicz (ojciec Ignacego Łukasiewicza), Wojciech Kalinowski  (aptekarz, burmistrz miasta), Ludwik Korytkowski (prezes rzeszowskiego Sądu Obwodowego), Julian Nieć (archiwista, historyk), Jan Towarnicki (lekarz, radny Rzeszowa, filantrop), Wiktor Zbyszewski (burmistrz, komisarz wojenny powstania styczniowego). Na cmentarzu znajduje się pomnik wzniesiony w 1886 roku na cześć powstańców styczniowych.

Obecnie na Starym Cmentarzu w Rzeszowie jest 622 nagrobki i grobowce. Murowane grobowce, obeliski, nagrobne pomniki w formie sarkofagu, kolumn, kapliczek czy żelaznych krzyży na kamiennych cokołach urzekają różnorodnością form i kształtem co można dostrzec na dołączonych zdjęciach.

Opracowano na podstawie stron internetowych

Ignacy Daszyński - działacz socjalistyczny i niepodległościowy, współzałożyciel Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej, premier Tymczasowego Rządu Ludowego Rzeczypospolitej Polskiej (1918), wieloletni poseł, marszałek sejmu - obok Józefa Piłsudskiego należy do najwybitniejszych polityków lewicy niepodległościowej II Rzeczypospolitej.

Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 roku w Zbarażu. Był synem urzędnika w służbie austriackiej. Po śmierci ojca (1875) i przeniesieniu się rodziny do Stanisławowa, Daszyński podjął naukę w gimnazjum. W jej trakcie zaangażował się w ruch patriotyczny. Za działalność niepodległościową w 1882 roku Ignacy Daszyński został usunięty ze szkoły, a jego rodzina musiała przeprowadzić się do Lwowa. Studiował na tamtejszej politechnice. Zarabiał na życie jako pisarz w kancelarii adwokackiej. Nadal prowadził działalność niepodległościową. Represjonowany przez władze austriackie musiał zrezygnować ze studiów. Przeniósł się do Królestwa Polskiego, gdzie pracował jako prywatny nauczyciel. Kontynuował działalność niepodległościową, za którą został skazany na pół roku więzienia. Po wyjściu na wolność wrócił do zaboru austriackiego i usiłował ukończyć studia. Niestety, kolejne aresztowania przekreśliły te plany. Wyjechał za granicę. Przez pewien czas studiował w Zurychu. Na ziemie polskie wrócił w 1890 roku, zamieszkał w Krakowie, potem przeniósł się do Lwowa. Był związany z ruchem socjalistycznym. Należał do współzałożycieli i przywódców Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Wiele pisał na łamach partyjnej gazety „Naprzód”. Był inicjatorem utworzenia związków zawodowych w Galicji. W latach 1897-1918 zasiadał w parlamencie austriackim. Należał do gorących zwolenników galicyjskiego ruchu niepodległościowego kierowanego przez Józefa Piłsudskiego. Był członkiem Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (1913-1914) i Naczelnego Komitetu Narodowego (1914-1917). W listopadzie 1918 roku został premierem, ministrem spraw zagranicznych i ministrem sprawiedliwości Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie. W sierpniu 1920 roku, gdy bolszewicy zbliżali się do Warszawy, powierzono mu obowiązki wicepremiera w Rządzie Obrony Narodowej Wincentego Witosa. Pełnił je do stycznia 1921 roku. Należał do czołowych działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej. Pełnił w niej wiele ważnych funkcji. W PPS był przewodniczącym Rady Naczelnej (1921-1928, 1931-1934), członkiem Centralnego Komitetu Wykonawczego (1919-1924, 1926-1928), zaś latach 1922-1923 jej przewodniczącym. Od 1919 roku był posłem na sejm II Rzeczypospolitej. W latach 1928-1930 pełnił funkcję marszałka sejmu. Był założycielem i przewodniczącym Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, które zajmowało się między innymi samokształceniem, organizacją akcji odczytowych, działalnością wydawniczą wśród robotników. Poparł przewrót majowy 1926 roku. Później wielokrotnie usiłował w sejmie przeciwstawiać się łamaniu przez sanację praworządności. W 1930 roku wycofał się z polityki. Zmarł 31 października 1936 roku w Bystrej Śląskiej po długiej walce z chorobą.

Ignacy Daszyński położył ogromne zasługi dla środowiska robotniczego i państwa polskiego.

Więcej informacji o życiu i działalności I. Daszyńskiego możemy znaleźć w książce: W. Najdus, Ignacy Daszyński 1866-1936, Warszawa1988.

Opracowano na podstawie stron internetowych

21 października 1963 roku w Majdanie Kozic Górnych zginał Józef Franczak ps. „Lalek”, wachmistrz Wojska Polskiego, żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. Jest powszechnie uznawany za ostatniego członka i partyzanta polskiego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego.

Józef Franczak urodził się w marcu 1918 roku w Kozicach Górnych. Pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej. Był synem Stanisława i Antoniny z domu Nowak. W okresie międzywojennym ukończył Szkołę Podoficerską w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu. Po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej. Zdołał uciec i w 1940 roku wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Między innymi prowadził szkolenia partyzantów w Żukowie. Następnie działał w Armii Krajowej. Był dowódcą drużyny, potem plutonu, w III Rejonie Obwodu Lublin AK w ramach Okręgu Lublin AK. W sierpniu 1944 roku został przymusowo wcielony do II Armii Wojska Polskiego. W styczniu 1945 roku był świadkiem wydawania i wykonywania wyroków śmierci na żołnierzach AK. Pod wpływem tego przeżycia zdecydował się na dezercję z wojska. Ukrywał się i podjął działalność konspiracyjną. „Lalek” brał udział w wielu zamachach na funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Kilka razy był ranny, raz aresztowany. Działał w strukturach organizacji Wolność i Niezawisłość. W 1947 roku J. Franczak dołączył do oddziału dowodzonego przez kapitana Zdzisława Brońskiego. „Lalek” dokonywał później zamachów na współpracowników organów bezpieczeństwa, w tym cywilnych donosicieli. Nie ujawnił się w czasie amnestii w 1956 roku. Józef Franczak został zadenuncjowany przez najbliższych. Otoczony zginął podczas próby ucieczki 21 października 1963 roku o godz. 15:40. W nocy, o godz. 21:00, ciało „Lalka” przewieziono do Akademii Medycznej w Lublinie. Pochówku bezimiennego, służby dokonały potajemnie, na cmentarzu przy ul. Unickiej. Cztery dni później, w nocy rodzina wykopała jego nagie, pozbawione głowy ciało i dokonała godnego złożenia zwłok do grobu. Instytut Pamięci Narodowej od 2007 roku prowadził śledztwo, które doprowadziło do odnalezienia głowy na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie. Trzeci pogrzeb partyzanta, bardzo uroczysty, odbył się w asyście Dowództwa Garnizonu Warszawa 26 marca 2015 roku w Piaskach. Józef Franczak w swojej działalności konspiracyjnej używał pseudonimów: „Lalek”, „Laluś”, „Laleczka” i „Guściowa” oraz posługiwał się nazwiskiem Józef Babiński.

17 marca 2008 roku prezydent RP Lech Kaczyński nadał pośmiertnie Józefowi Franczakowi Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Więcej informacji o życiu i działalności J. Franczaka możemy znaleźć w książce: V. Gut, Józef Franczak ps. „Lalek”. Ostatni partyzant poakowskiego podziemia, Toruń 2004.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

Ważne rocznice październikowe, o których warto pamiętać:

1 października  331 roku p.n.e. pomiędzy wojskami macedońsko-greckimi pod dowództwem Aleksandra Wielkiego a armią perską dowodzoną przez achemenidzkiego króla, Dariusza III doszło do bitwy pod Gaudamelą. Jest ona często określana jako jedna z najważniejszych bitew w dziejach świata starożytnego. Jej rezultat doprowadził do upadku liczącego pod dwieście lat imperium perskiego i otworzył drzwi do nowej epoki, znanej dziś powszechnie jako „epoka hellenistyczna”.

2 października 1413 roku w Horodle zawarto unię polsko - litewską.

3 października 1996 roku Wisława Szymborska otrzymała literacką nagrodę Nobla. Polską poetkę uhonorowano za całokształt twórczości, a zwłaszcza „za poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości” — jak w uzasadnieniu przyznania nagrody stwierdzał Komitet Noblowski.

6 października 1939 roku zakończyła się bitwa pod Kockiem pomiędzy oddziałami polskiej Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Polesie" gen. Franciszka Kleeberga a niemieckimi oddziałami XIV Korpusu Zmotoryzowanego gen. Gustawa Antona von Wietersheima. Taktycznie bitwa była zwycięska dla Polaków, jednak strategicznie wygrali Niemcy. Była to ostatnia bitwa kampanii wrześniowej stoczona przez regularne wojsko polskie.

7 października 1620 roku zginął Stanisław Żółkiewski h. Lubicz (1547–1620), wojewoda kijowski, hetman i kanclerz wielki koronny, pradziad Jana III Sobieskiego. Wobec przewidywanego ataku tureckiego w sierpniu 1620 r. podjął on wyprawę do Mołdawii. We wrześniu z powodzeniem odpierał ataki tatarskie i tureckie Iskandera paszy pod Cecorą. Zginął w nocy z 6 na 7 października w czasie odwrotu, odmawiając ucieczki z pola bitwy.

8 października 1939 roku Adolf Hitler podpisał dekret o włączeniu do Rzeszy polskich ziem zachodnich i północnych. Do III Rzeszy wcielone zostały województwa: pomorskie, poznańskie, śląskie, większa część łódzkiego, zachodnia część krakowskiego, część kieleckiego i warszawskiego. Wymienione obszary zostały włączone do istniejących prowincji niemieckich oraz do dwóch nowych okręgów: Wartheland (Kraj Warty) oraz Gdańsk-Prusy Zachodnie.

10 października 1410 roku wojska polskie rozbiły Krzyżaków pod Koronowem. Cztery miesiące później podpisano pokój toruński kończący wojnę z zakonem krzyżackim.

10 października 1794 roku wojska polskie dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę doznały klęski pod Maciejowicami, co w konsekwencji doprowadziło do upadku powstania kościuszkowskiego.

11 października 1779 roku w bitwie pod Savannah zginął w wyniku odniesionych ran bohater Polski i Stanów Zjednoczonych - Kazimierz Pułaski.

14 października 1864 roku we wsi Strawczyn urodził się Stefan Żeromski, wybitny polski prozaik, publicysta i dramaturg. Autor dzieł takich jak: „Popioły”, „Przedwiośnie” czy „Ludzie bezdomni”. Publikował pod pseudonimami „Maurycy Zych”, „Józef Katerla” oraz „Stefan Iksmoreż”.

16 października  1384 roku Jadwiga Andegaweńska została koronowana na króla Polski.

16 października 1978 roku papieżem wybrano kardynała Karola Wojtyły, metropolitę krakowskiego.

17 października 1863 roku Romuald Traugutt przejął władzę od Rządu Narodowego i został ostatnim dyktatorem powstania styczniowego.

18 października 1523 roku urodziła się Anna Jagiellonka, ostatni król Polski z rodu Jagiellonów.

19 października 1813 roku zakończyła się bitwa pod Lipskiem, zwana „bitwą Narodów”. Armia Napoleona została pokonana przez antyfrancuską koalicję. W trakcie bitwy poległ Józef Poniatowski, jedyny cudzoziemiec z tytułem marszałka Francji.

20 października 1677 roku we Lwowie urodził się Stanisław Leszczyński. Dwukrotnie wybierany był na króla Polski, dwukrotnie tracił koronę na rzecz Sasów. Ostatecznie dzięki królowi Francji otrzymał w dożywocie księstwa Bar-le-Duc i Lotaryngię, w których zasłynął jako dobry gospodarz oraz mecenas sztuki.

21 października 1805 roku doszło do morskiej bitwy pod Trafalgarem. Angielskiej flocie admirała Horatio Nelsona udało się pokonać połączone siły morskie Francji i Hiszpanii. Anglicy bitwę pod Trafalgarem chętnie określają mianem najbardziej decydującego zwycięstwa morskiego w dziejach.

25 października 732 roku doszło do bitwy między armią arabską pod wodzą Abd ar-Rahmana a wojskami frankijskimi majordoma królestwa Karola Młota i księcia Akwitanii Odona. Bitwa pod Poitiers często uważana jest za jedną z najważniejszych w historii, tę która powstrzymała Arabów przed podbojem Europy. 

26 października w 1866 roku urodził się Ignacy Daszyński, polski polityk socjalistyczny, poseł do Izby Posłów Reichstagu Przedlitawii, premier rzadu lubelskiego w 1918 r., publicysta, współzałożyciel Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej, później PPS. W 1929 roku był jednym z założycieli Centrolewu.

31 października 1940 roku zakończyła się bitwa o Anglię. W walkach uczestniczyło 144 polskich pilotów, którzy zestrzelili ok. 170 niemieckich samolotów. Polski Dywizjon 303 dokonał 126 zestrzeleń, co czyni go najskuteczniejszą jednostką biorącą udział w walkach o niebo nad Wielką Brytanią.

Opracowano na podstawie stron internetowych.

Ważne rocznice wrześniowe, o których warto pamiętać:

1 września 1939 r. - atakiem nazistowskich Niemiec na Polskę rozpoczęła się II wojna światowa.

2 września 1621 r. rozpoczęła się bitwa pod Chocimiem, zakończona zwycięstwem wojsk polskich dowodzonych przez hetmana Jana Karola Chodkiewicza.

3 września 1939 r. Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Niemcom.

7 września 1939 r. skapitulowało po siedmiu dniach obrony Westerplatte.

9 września 1939 r. nad Bzurą rozpoczęła się największa bitwa wojny obronnej w 1939 roku. 

11 września 2001 r. około 3 tysięcy osób zginęło w wyniku ataków terrorystycznych na World Trade Center w Nowym Yorku oraz Pentagon w Waszyngtonie.

12 września w 1683 r. król Polski Jan III Sobieski rozgromił pod Wiedniem armię turecką.

17 września 1939 r. Związek Radziecki wypełniając układ Ribbentrop – Mołotow zaatakował terytorium Polski od wschodu.

20 września 1920 r. rozpoczęła się operacja niemeńska, która walnie przyczyniła się do zwycięstwa wojsk polskich podczas wojny polsko-bolszewickiej.

21 września 1944 r. 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa generała Stanisława Sosabowskiego licząca ponad 1000 żołnierzy wzięła udział w operacji Market Garden. Jej celem było opanowanie mostu w Arnhem.

26 września 1920 r. zakończyła się zwycięska dla Polaków bitwa nad Niemnem, w której pokonane zostały wojska Armii Czerwonej.

28 września 1939 r. w Moskwie podpisano radziecko – niemiecki traktat o granicach i przyjaźni, potwierdzający IV rozbiór Polski.

Opracowano na podstawie stron internetowych

W związku z rozpoczynającymi się wakacjami chcieliśmy podziękować wszystkim czytelnikom naszego "Kalendarium historycznego" za ich obecność i zainteresowanie. Obiecujemy, że wrócimy we wrześniu z nowymi siłami i ciekawymi tematami:-)